Voorstellen in kader van een relanceplan

Corona is niet alleen een pandemie. Deze periode brengt de ongelijkheid van kansen in onze samenleving scherper naar boven. Mensen in en nabij de armoede hebben het nog moelijker.

Zowel het federaal Planbureau (“sommige groepen zijn bijzonder kwetsbaar: de 16-49-jarigen, personen met een laag inkomen, zij die alleen wonen, arbeidsongeschikt of werkloos zijn”) als de Nationale Bank België (“ongeveer 1 gezin op 8 is uiterst kwetsbaar voor de Covid-19-crisis, met een inkomensverlies van ten minste 10% en slechts een kleine spaarbuffer”) waarschuwen voor de negatieve gevolgen voor een groot deel van de bevolking.

Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat corona mensen in of nabij armoede verder en dieper in armoede geduwd heeft: naast isolatie en vereenzaming is er de beperktere toegang tot voedsel, steun, energie, … en hogere kosten omwille van thuis zitten. Vele gemeenten trachten deze groepen binnen hun mogelijkheden te helpen.

In Vlaanderen zijn het middenveld en burgerinitiatieven hard aan het werken om de hoogste nood te lenigen. Ook in Turnhout waar de armoedecijfers reeds vóór de Coronacrisis hoog waren, is armoedebestrijding een prioriteit. Het is één van de vier centrale thema’s in het Turnhoutse bestuursakkoord. Daarom is het belangrijk bij de opmaak en de realisatie van een relanceplan rekening te houden met deze dramatische toestand waarmee, na de Corona-piek, nog meer mensen geconfronteerd worden.

Daarom hebben de Turnhoutse middenveldorganisaties, mede op basis van recente ervaringen, een aantal voorstellen uitgewerkt die hopelijk in het Turnhoutse relanceplan worden geïntegreerd en waarvoor de nodige (financiële) middelen moeten worden gereserveerd.

  • Het mentale en fysieke welzijn van mensen in kwetsbare situaties


De (geestelijke) gezondheid van mensen in armoede en hun toegang tot (geestelijke) gezondheidszorg zijn blijvende belangrijke aandachtspunten.

De Coronacrisis veroorzaakt (meer) psychische problemen bij mensen. Veel mensen kampen momenteel met verhoogde stress als gevolg van eenzaamheid en angst. Bovendien zien we het gebruik van drugs en ander middelengebruik aanzienlijk toenemen. Welzijnswerkers, zorgverstrekkers, politionele diensten, onderwijzers, … uitten reeds hun bezorgdheid. We moeten zorgen voor bekwame psychische hulpverleners die ondersteunend en begeleidend kunnen werken.

Investeer daarom in een laagdrempelige en betaalbare toegang tot professionele psychische hulpverlening voor mensen in armoede en andere kwetsbare situaties. Denk hierbij aan gratis hulpverlening aan huis. Besteed ook voldoende aandacht aan laagdrempelige toegang tot drughulpverlening.

Het is dramatisch vast te stellen dat gezinnen overleven in kleine studio’s of met 6 personen in een appartement met 1 slaapkamer. Zij zijn aangewezen op het openbaar domein om buiten te komen en te spelen. Deze crisis heeft nogmaals het belang van een goed georganiseerde en mensvriendelijke openbare ruimte aangetoond, zeker voor de meest kwetsbare groepen.

De stedelijke sport- en speldiensten kunnen hier, in samenwerking met de stedelijke jeugddienst, initiatieven nemen. Zeker tijdens de zomer, zeker voor de jongeren.

Ook de noodzaak van betaalbare kinderopvang moet onderstreept worden. Voor- en naschoolse opvang kan en moet ook meer betekenen dan louter opvang. Bijvoorbeeld extra huiswerkondersteuning, taalles of lerend spelen kunnen een meerwaarde bieden.

Bovendien ontstaan er meer samenlevingsproblematieken, denk aan lawaaioverlast, huiselijk geweld, … die o.a. tot burenruzies en mentale spanning leiden.

Zorg voor voldoende personeel voor opvang bij het OCMW en CAW. Straathoekwerk en een outreachende aanpak is meer dan ooit noodzakelijk.

  • Digitalisering, mobiele data en telefonie

Niet iedereen beschikt thuis over een computer en/of internetverbinding. De laatste weken ontvingen veel gezinnen met kinderen een gratis laptop en toegang tot het internet wat ervoor zorgde dat hun kinderen konden deelnemen aan het onderwijsaanbod.

Veel gezinnen moeten echter een laptop of tablet delen onder verschillende gezinsleden, kunnen niets printen of kunnen geen materiaal uploaden of doorsturen. Ook heel wat mensen zonder kinderen beschikken niet over een computer, waardoor de toegang tot o.a. dienstverlening en deelname aan het ‘nieuwe’ maatschappelijke leven bemoeilijkt wordt.

Het is van groot belang om te blijven investeren in het wegwerken van de digitale kloof op vlak van hardware en de toegang tot (on)beperkte data- en telefonie abonnementen.

Bovendien stellen we vast dat er nog steeds een zeer grote groep niet digitaal geletterd is. Samen met organisaties zoals Basiseducatie, Digidak, … moet er verder geïnvesteerd worden in een gratis vormingsaanbod op maat van deze doelgroep.

In een maatschappij waar digitalisering steeds meer de bovenhand neemt, blijft het toch noodzakelijk te investeren in een grote diversiteit aan communicatiemiddelen. We denken ondermeer aan klassieke briefwisseling, telefonisch contact, huisbezoeken, inloopmomenten bij dienstverlenende instanties.

In de communicatie moet er speciale aandacht zijn/blijven voor mensen die onze taal minder machtig zijn. Zeker als het gaat om veiligheidsinstructies is het belangrijk goed te communiceren in verschillende talen en dit ook in de verschillende gemeenschappen te verspreiden. Waar mogelijk zoveel mogelijk ondersteunend werken met pictogrammen. Goede informatiedoorstroom is belangrijk voor kwetsbare groepen, mensen hun gezondheid en de volksgezondheid in het algemeen.

  • Wonen en mobiliteit

Heel wat huurders zowel op de private als sociale huurmarkt komen in de problemen om hun huishuur te betalen. Voorzie extra ondersteuning door bijvoorbeeld huurgeld voor te schieten of een tussenkomst te voorzien. Stimuleer eigenaar-verhuurders om met de huurder die wegens Corona noodgedwongen (tijdelijk) werkloos is, een regeling inzake uitstel van betaling uit te werken.

Breid het aanbod van sociale woningen uit. Bouw bijvoorbeeld leegstaande panden om tot sociale woningen.

Dring aan op goed openbaar vervoer in alle stadswijken, naar het centrum en de bedrijvensites.

  • Energie

Actief op zoek naar afgesloten huishoudens van nutsvoorzieningen
De Vlaamse overheid besliste dat een volledige afsluiting van nutsvoorzieningen NIET mag tijdens de Coronacrisis. Uiteraard zijn er huishoudens afgesloten van gas, elektriciteit en water vóór deze beslissing werd genomen. Deze huishoudens moeten opgespoord worden zodat ze kunnen heraangesloten worden.

Alert zijn voor IEDERE energie gebruiker met budgetmeter
In een budgetmeter kan schuldafbouw geïntegreerd zijn. Een budgetmeter kan al of niet voorzien zijn van 10 ampère. Een budgetmeter gas heeft enkel gastoevoer als hij wordt opgeladen. Netbeheerder Fluvius voorziet tijdens de Coronacrisis een aantal mogelijkheden. Namelijk: blokkering schuldafbouw en teruggave 10 ampère. De vraag moet echter van de klant zelf komen. Energiegebruikers met een budgetmeter moeten opgezocht, geïnformeerd en ondersteund worden.

Soepel omgaan met beslissing sociaal energiefonds
Technisch werklozen worden vrijgesteld van de betaling van één maandfactuur nutsvoorzieningen. Het OCMW moet haar sociaal energiefonds soepel inzetten om mensen met financiële energienoden te ondersteunen. Het bestaan van het energiefonds moet actief bekend gemaakt worden.

  • Inkomen

Mensen in armoede hebben vaak totaal geen marge om enige meerkost in het dagelijkse leven op te vangen. Doordat mensen noodgedwongen meer thuis blijven lopen hun energiekosten op, voedsel is fors duurder geworden, we vrezen voor hogere gezondheidsfacturen, … Tegelijk kijken er heel wat mensen aan tegen een inkomensverlies (tijdelijke werkloosheid, ontslag, ….) en dreigen zo in een armoedesituatie terecht te komen. Vandaar dat we blijven ijveren om de minimale sociale uitkeringen op te trekken tot aan de armoedegrens.

We willen dat de sociale diensten zich voorbereiden en dat er een blijvende extra investering gaat naar het armoedebeleid, om zo te voorzien in aanvullende financiële hulp. Zet ook in op automatische rechtentoekenning.

Goede en kwalitatieve tewerkstelling blijft het belangrijkste wapen in de strijd tegen armoede. Dat houdt dan ook in dat mensen een deftig minimumloon moeten hebben en een volwaardig contract. Men moet terug af van de nepstatuten zonder (sociale) zekerheid zoals de nieuwe jobs in de platformeconomie. Deze mensen hebben geen enkele terugvalpositie gehad tijdens deze crisis. Geen inkomen of vervangingsinkomen. We stellen vast dat ook interimarissen in tijden van crisis snel de dupe en een zeer kwetsbare groep zijn. Zet op lokaal niveau in op een maximale invulling van art.60 tewerkstellingen zodat mensen op deze manier én een inkomen hebben én hun rechten in de sociale zekerheid opbouwen. Samen met de sociale partners (werkgevers en vakbonden) en VDAB kan er nagedacht worden over meer methodieken om mensen toe te leiden naar werkervaring en een duurzame tewerkstelling.

  • Toegang tot gezonde voeding

Voor veel mensen is hun inkomen ontoereikend. Voeding is fors duurder geworden en meer mensen moeten noodgedwongen beroep doen op de voedselbanken. Een vlotte toeleiding naar dit aanbod is essentieel. Zet geen beperking op het aantal keer dat iemand beroep kan doen op deze dienstverlening, maar vertrek vanuit de persoonlijke situatie en de aanwezige noden.

Zorg voor een financiële ondersteuning voor de verdere uitbouw van bestaande buurtrestaurants. Zij vormen een aanvullend aanbod op de voedselbedeling en kunnen hierbij een waardevolle partner zijn.

  • Coördinatie armoedebeleid

Er startten de afgelopen weken verschillende stedelijke- , middenveld- en burgerinitiatieven om zo vlug mogelijk kwetsbare mensen te bereiken. Belangrijke initiatieven waarvan de slagkracht en de efficiëntie nog verhoogd zou kunnen worden als deze meer gecoördineerd en gedelegeerd zouden worden. We zien hier een belangrijke taak weggelegd voor de programmaregisseur armoedebestrijding. Tegelijk is er nood aan permanente onderlinge communicatie. Ook de sociale partners kunnen hierbij betrokken worden.

De toegankelijkheid en laagdrempeligheid van sociale diensten en - organisaties is belangrijk. Wijzigingen kunnen door de regisseur snel gebundeld en gecommuniceerd worden aan alle sociale- en welzijnsinitiatieven, zodat zij op hun beurt hun cliënteel en bezoekers op de hoogte kunnen brengen.

  • Participatie van mensen in armoede

Relance = opnieuw starten.

Voor mensen in armoede zijn de problemen die ze ondervinden tijdens de Coronaperiode niet nieuw. We krijgen nu opnieuw de kans om hun voorstellen, ideeën, betrokkenheid,… te verstrekken. Elk plan dat uitgewerkt wordt moet in samenwerking met hen gebeuren. Om deze participatie waar te maken moeten middelen worden ingezet, op niveau van organisaties en buurten.

  • Extra financiële ondersteuning van middenveldorganisaties

Middenveldorganisaties hebben acute nood aan extra financiële ondersteuning om hun werking te kunnen verderzetten of om tegemoet te komen aan de extra uitgaven die tijdens de crisis gebeurd zijn (zoals in ’tHERT).

Veel organisaties hebben noodgedwongen hun deuren moeten sluiten, terwijl dit vaak de enige plekken zijn waar kwetsbare mensen nog enig sociaal contact hebben, vragen kunnen stellen en op steun kunnen rekenen. Daarom doen zij nu hun uiterste best om in contact te blijven met de meest kwetsbare mensen. Ze bieden in de mate van het mogelijke zowel materiële als psychische bijstand. Dit gebeurt veelal via telefoon, online of veilig georganiseerde huisbezoeken. Er is nood aan extra middelen en capaciteit om deze hulp te blijven aanbieden.

Uit de veelheid van initiatieven vanuit het professionele middenveld blijkt des te meer dat structureel investeren in de werking van deze organisaties loont, méér nog: noodzakelijk is. Een goede basiswerking maakt dat kwetsbare mensen kunnen rekenen op hulp- en dienstverlening en bovenal een veilige haven behouden in tijden van crisis. Kortom: de kracht om een crisis te trotseren, wordt opgebouwd vóór de crisis ontstaat.

Het is hartverwarmend vast te stellen dat burgers, individueel of in een samenwerkingsverband, initiatieven nemen om hulp te bieden in hun buurt of naar bepaalde groepen toe. Ook deze netwerken van vrijwilligers moeten geapprecieerd en ondersteund worden.

  • Extra aandacht voor kinderen en jongeren

Een crisis zoals deze raakt kwetsbare groepen extra hard. Eén van die per definitie ‘kwetsbare’ groepen zijn kinderen en jongeren. Hun stem wordt weinig structureel gehoord. Ook zij zijn ongemeen hard geraakt door deze crisis. Velen zagen speel- en leerkansen, die vaak voor velen al schaars waren, verdwijnen. Ze konden niet meer naar school, naar jeugd- of sportclubs, naar het jeugdwerk in de buurten, spelen op de buurtpleintjes van de stad, …. Het fysieke contact met hun vrienden werd ingeperkt.

Gedurende lange tijd moesten ouders de taak van leerkracht vervullen. Dit was en is niet voor iedereen evident. Kinderen missen die extra motivatie om hun best te doen. Niet elke ouder kan de leerkracht vervangen, om zovele redenen. Vaak is er geen plaats voor thuisonderwijs.

Vele kinderen en jongeren vallen uit de boot, met als resultaat meer druggebruik, meer GAS-boetes, een grotere achterstand op school, meer intrafamiliaal geweld,…

Er is specifieke en extra ondersteuning nodig om ook voor deze doelgroep een inhaalbeweging te maken (zie ook punt 1). Een verdere uitbreiding en professionalisering van samenwerkingsverbanden tussen (boven)stedelijke diensten en het (boven)lokale middenveld. Het jeugdwelzijnsoverleg, de stedelijke jeugdraad, het straathoekwerk en het buurtgerichte jeugdwelzijnswerk houden de vinger aan de pols en geven hun doelgroep een stem in het beleid. Stedelijke onderwijsdiensten kunnen in samenwerking met de verschillende scholenkoepels nieuwe bruggen bouwen om de leerlingen die het echt nodig hebben, extra te ondersteunen.



Deze nota werd opgemaakt op 18 mei 2020 op initiatief en onder coördinatie van T'ANtWOORD, en in samenwerking met volgende partners: Samenlevingsopbouw Antwerpen provincie, Sociaal Verhuur Kantoor, Huurdersbond, Hart boven Hard, ACV en ABVV.

T'ANtWOORD vzw - Otterstraat 114 - 2300 Turnhout - Tel. 014/43 65 16 - GSM 0468 000 272 - E-mail: